DE ROLLEN OMGEDRAAID
Onnozele kinderen, 28 december

Uit vroeger tijden dateert het gebruik om op de dag van Onnozele Kinderen (28 december) een ‘kinderbisschop’ te kiezen. Deze kinderbisschop was een kind dat voor één dag de macht en waardigheid mocht overnemen van de bisschop ter plaatse. De kinderbisschop werd niet door volwassenen, maar door kinderen zelf gekozen, die daartoe uit hun midden een kind aanwezen.

Kinderbisschop
Het ritueel begon al aan de vooravond, wanneer kinderen in grote mensenkleren gehuld in processie naar de kerk gingen, waar de kinderbisschop staf (die meestel eindigde in een zotskolf) en mijter (die vol hing met bellen) kreeg aangereikt. Vanaf dat moment was de kinderbisschop in functie, en vielen hem als tijdelijk machthebber allerlei voorrechten ten deel: de bevoegdheid om te preken, het ondervragen, belonen of straffen van werkelijke machtshebbers. In de middag werd een groot feestmaal aangericht, waarop de kinderbisschop diverse geschenken uitdeelde. Tegen de avond deed hij dan plechtig afstand van zijn waardigheid.

Zottenfeest
Vooral in de middeleeuwen leidde het feest van Onnozele Kinderen tot een uitbundige folklore die rijk was aan betekenissen. Uitwassen van dit ‘zottenfeest’ waren er echter de oorzaak van, dat kerkelijke en burgerlijke overheden het feest in banen gingen leiden. Vanaf dat moment verdwijnt de figuur van de kinderbisschop geleidelijk aan. Wat uiteindelijk overbleef was een feest waarbij kinderen zich als volwassenen verkleedden en langs de deuren gingen voor lekkernijen.

Kindermoord
De historische wortels van het feest van Onnozele Kinderen gaan terug naar de kindermoord te Bethlehem: op 28 december ‘treurt’ men over het lot van deze kinderen, door de rollen en verhoudingen om te draaien, waardoor een stukje onheilsgeschiedenis voor kinderen concreet wordt gemaakt. Het omkeren van verhoudingen is, behalve dat het leuk is voor kinderen, ook erg leerzaam voor opvoeders: dezen wordt immers even een spiegel voorgehouden hoe zij in sommige situaties met kinderen omgaan, hoe het voelt wanneer je ervaart dat iemand zeggenschap over je heeft, voortdurend allerlei zaken voor je bedisselt…

Onnozel
‘Onnozel’ is de middeleeuwse vertaling van het Latijnse innocens, dat ‘onschuldig’ betekent. Het woord kreeg in de loop der tijden de betekenis van ‘onwetend’, ‘dom’, ‘dwaas’. Zo ging het kerkelijke feest van Onnozele Kinderen in de middeleeuwen langzaamaan samenvallen met het volkse Narrenfeest, dat weer zijn wortels had in de heidense midwinterrituelen.

Jan Simons

Terug naar overzicht