LEREN VOOR HET LEVEN
De synagoge is voor de meesten een bekend
begrip, maar wat er zich afspeelt in zo’n joods bedehuis zal niet iedereen
bekend zijn. Een ‘avondje synagoge’ met Marlien Groeneveld –
voorzitter van de Liberaal-Joodse Gemeente (LJG) Brabant als gastvrouw -
maakt al snel duidelijk, dat het niet alleen gaat om gebed.
Sjoel
Het woord synagoge is Grieks voor ‘samenkomst’, ‘bijeenkomst’.
In dit opzicht verschilt het woord niet zo veel van een ander Grieks woord, ecclesia,
dat ‘bijeengeroepen’ betekent en waaruit ons latere begrip kerk (in het
Frans église) is gegroeid.Hoewel het lezen van de Tora (de eerste
vijf boeken van Mozes) een belangrijke plaats inneemt in de synagogedienst,
is de synagoge niet alleen een plaats van gebed. Ze is met name ook een plek
waar geleerd wordt (in de joodse traditie lernen genoemd: het zich
eigen maken van Gods Woord, wet en wijsheid. Vandaar dat de synagoge in het
Jiddisch sjoel (‘school’) is gaan heten. Daarnaast dient de
synagoge als een sociale ontmoetingsplaats van de joodse gemeente, waar men
samenkomt voor alle religieuze en andere feest- en gedenkdagen.
Regionale functie
De Tilburgse synagoge aan de Willem II straat is de thuishaven van de
Liberaal-Joodse Gemeente Brabant. ‘Brabant’ dient dan wel ruim te worden
gezien, want het gebied strekt zich uit van Middelburg tot Maastricht.
Gemeenteleden moeten dan ook voor het bijwonen van een dienst of feest soms
wel meer dan 250 kilometer reizen… De synagoge was oorspronkelijk het
gebedshuis van de Orthodoxe Joodse Gemeente, is thans dus in gebruik door de
LJG en vervult daarmee een regionale functie. De architectuur van het gebouw
is eenvoudig, maar wel uniek: de Mozarabische of Spaans-Moorse stijl geeft
het gebouw toch een bijzonder karakter.
Vrolijk en praktisch
Bijna twee uur lang vertelt Marlien Groeneveld enthousiast over de joodse
feesten en het joodse leven, dat wordt gekenmerkt door een sterke
identiteit. Nog meer dan een van de vijf grootste wereldgodsdiensten is het
jodendom, zo blijkt, een manier van leven. Een levenswijze met als in het
oog springende kenmerken: vrolijk en praktisch. Vrolijk omdat het joodse
jaar eigenlijk bestaat uit een aaneenschakeling van een groot aantal
feesten, waar goed eten en drinken – met symbolische herinneringen aan het
verleden - een belangrijke plaats innemen. Praktisch, omdat het leven altijd
boven de leer wordt gesteld: je moet geen ‘last’ hebben van religie. Een
voorbeeld: in de synagoge staan drie prachtige Tora-rollen. Waarom drie?
Wel, als je uit het eind van de rol moet lezen is het natuurlijk niet handig
om die rol telkens helemaal te moeten af- en oprollen. Zo ook met het begin
en het midden. Daarom drie rollen, elk tot op ongeveer de juiste plek
opgerold. Ander voorbeeld: nog altijd worden joodse jongetjes binnen acht
dagen na de geboorte in de synagoge besneden. Maar de joodse arts doet dat
alleen wanneer hij het jongetje van te voren gezien heeft, in blakende
gezondheid. Maar even met je pasgeborene van Maastricht naar Tilburg reizen
is niet altijd een optie. Vandaar dat een babyfotootje met het Internet
wordt verstuurd!
Vriendenkring
Hoewel niet groot in aantal, geeft de LJG op eigentijdse wijze vorm aan haar
geloof, participeert ze in interreligieuze samenwerking en zet ze zich naar
best vermogen in voor de samenleving.
Wie op de hoogte wil blijven van de activiteiten en evenementen in de
Tilburgse joodse synagoge: er is een Vriendenkring opgericht die enkele
malen per jaar bij elkaar komt om geïnformeerd te worden over joodse kunst,
cultuur en religie. Contactadres: Tempelhofstraat 24, 5042 TM Tilburg.
Jan Simons
